Gali su jedno od keltskih plemena koji su ziveli u jednom dobrom delu Francuske (danasnje). U zapadnu Evropu su jos dosli u presitorijska vremena i vrlo brzo izgradili prilicno originalnu kulturu. Njihova istorija je kompleksna (pa cu se ja stoga ostaviti tog dela), kultura briljantna, a njihov ce se uticaj osetiti cak i nakon rimskog osvajanja. O Galima se uopšteno malo zna, a cesto su kruzile i krive priče o njima. Imena njihovih bogova su uspela stici do nas, ali ko su zapravo ti bogovi koji se skrivaju iza tih imena? Prilicno je tesko povezati nekakvu sliku s imenom Toutatisa, Belenosa ili Esusa i jos ih je teze integrirati u mitove.

Za razliku od Grka i Rimljana, Kelti nisu "humanizirali" svoje bogove; njihovi bogovi nemaju ljudske osobine, niti postoji njihova genealogija. Doduse, pod uticajem Rimljana, nakon osvajanja, i oni su poceli prikazivati svoje bogove u ljudskom obliku.

Druidi su generacijama usmeno prenosili svoje znanje kako ne bi bilo dostupno drugima. U razdoblju rimskog osvajanja Galije, druidi su bili progonjeni, i tako je izgubljeno ono sto su oni znali, ukljucujuci i mitove. Druidi su se bavili stvarima vezanim uz religiju, bili su prisutni pri zrtvenim obredima, bilo javnima ili privatnima i svake godine su na odredjeni dan imali susrete na nekom svetom mestu. Veruje se da je njihova doktrina nastala u Britaniji. Druidi nisu isli u rat, a nisu ni poreze placali. S obzirom da su to bile prilicno dobre privilegije, mnoge su privlacile njihove nauke. Jedino sto su trebali znati je odredeni broj stihova napamet i skolovati se dvadeset godina (samo to i nista vise). Jedno od glavnih stavki njhova ucenja je bila to da duse nakon smrti ne nestaju, nego se ponovo radaju u drugom telu (po njima je to bio najbolji stimulans za hrabrost).

Ukratko, funkcija druida se moze podeliti u pet glavnih tacaka: 
1. kontrola religije 
2. filozofija 
3. znanosti 
4. edukacija 
5. pravo, te "diskretno" sudjelovanje u politici (isto ko i Crkva danas) 

Dakle, bavili su se proucavanjem zvijezda, prirode stvari i moci bogova. Isto tako, bili su zaduzeni za obrazovanje mladezi koje su poducavali o moralnim i ratnickim vrednostima. U to svrhu su koristili duge poeme o istorijai njihovog naroda koje su ukljucivale elemente prava i verojatno astrologije. Bili su zakonodavci i suci. Druidi su bili obuceni kao obican puk i imali su konje poput galske aristokracije. Nasuprot uvrezenom verovanju, NISU nosili bele haljine.

Galsko "svecenstvo" je bilo hijerarhizirano na druide, vraceve (le devin, la dryade) i barde.

DRYADE su bile proricateljice, a BARDI pesnici, kompozitori i pevaci koji su uz pratnju lire glorificirali princeve.

BOZANSTVA

Kelti su, dakle, bili politeisti i stovali su bogove koji su zapravo predstavljali prirodu, rat ili su jednostavno bili zastitnici. Zbog te trostruke funkcije, bogovi u cesto bili prikazivani s tri lica, s tri razlicite glave ili kao tri identicne osobe. Slijedi kratak pregled glavnih bogova:

TARANIS - glavno bozanstvo, bog grmljavine i kozmickih sila (predstavljali su ga kotac ili munja). Kasnije je "asimiliran" s Jupiterom.

CERNUNNOS (kernunos) - bog zemaljske plodnosti koji je imao tijelo starca i jelenje rogove i usi. Cesto ga je pratila zmija s glavom ovna ili bik, simbol plodnosti. Njegova priroda je prvenstveno zemaljska.

TEUTATIS - Zajedno s Esusom i Taranisom jedan od krvolocnih bogova. Za njega se zrtvovalo ljude utapanjem. Rimljani su ga kasnije identificirali s Marsom. On je zastitnik plemena i simbolizira danu rijec.

LUGUS (ili LUG) - gospodar tehnickih znanosti, njegovo ime se najcesce povezuje s reci "dun" (gal.- tvrdava) koja se nalazi u imenima brojnih keltskih naseobina (najpoznatije su London i Lugdunum (danas Lyon)). Lugus je jedan od najvisih bogova keltskog panteona i njegove funkcije nadilaze sve funkcije ostalih bogova. Povezivan je ponekad s Merkurom, a ponekad s Apolonom. Delitelj bogatstva, cesto je prikazivan s gavranom i usmerava umetnike i tok bitaka.

SUCELLUS - bog s cekicem, "onaj koji udara", nalazimo ga jedino kod Gala. Bog plodnosti i pakla istovremeno (za svako novo rodenje je potrebno umrijeti). Uvijek je bio predstavljan kao starac s bradom koji je u jednoj ruci drzao cekic koji simbolizira smrt, a u drugoj vazu koja se zvala "olla", simbol plodnosti. Obucen je u tipicno galsko odijelo sa motivima zvijezda i s njim je uvijek pas.

BELANOS - "svijetleci", bog svjetlosti.

EPONA - (derivacija galske rijeci "epos", konj) boginja konja, uzgajivaca i jahaca.

OGMIOS - poznavatelj magije, izumio sistem pisanih znakova koji je mogao paralizirati. On je naborani starac, obucen u lavlju kozu i nosi buzdovan, luk i tobolac. Vuce mase ljudi povezanih zlatnim lancem koji im ide kroz usi i ciji kraj prolazi kroz njegov jezik. Bog govora, siguran u svoju moc koji privlaci svoje sljedbenike magijom. Simbolizira moc ritualnog govora koji povezuje svijet ljudi i bogova.

MABON - bog Sunca, simbolizira novu godinu koja pocinje prvog dana proljeca.

DISPATER - otac Gala, bok smrti koji ce jednog dana unistiti svijet vodom i vatrom.

MATRONA - boginja -majka rijeke Marne.

ESUS - "dobri", krvolocni bog brodara Lutecije, drvosjeca sa sjekirom i bradom, kratke odjece (bog koji je predstavljao prirodu). S njim je uvijek bik i tri zdrala.

SVETE ZIVOTINJE i BILJKE Kelti su stovali drvece, ali su isto tako imali i druge svete biljke i zivotinje kao npr: vepar (koji je predstavljao ratnicku snagu), jelen (glasnik izmedu svijeta ljudi i bogova), gavran, konj, bik, hrast (za branje imele, biljke koja je sve lijecila), tisa (simbol besmrtnosti).

HRAST i IMELA - simboli druidske religije od kojih su druidi radili dekoracije protiv sterilnosti zivotinja, te ih koristili kao protuotrov. Hrast ima dvostruko bitnu ulogu; Taranis, bog grmljavine je na njemu posadio imelu koju druidi svake godine sijeku zlatnim srpom. S druge strane, truljenje i pupanje lisca hrasta predstavlja besmrtnost ljudske duse.

TISA - simbol besmrtnosti, u ciji su smrtonosni sok Kelti umakali vrhove svojih kopalja. Jedno od bitnih obiljezja keltske religije je takodjer i njihov kalendar. (ali o tome drugi put)

Nije sa sigurnoscu poznato gde i kada su ziveli ljudi koji su govorili prvobitnim indevropskim jezikom.”Izgleda verovatno” smatra jedan autor “ da su ziveli negde u jugozapadnoj Aziji i da su se raselili jos negde 3000 godina pre Hrista” Prvo su se podelili u 2 grupe ,od kojuh su danas nastali azijatski evropski narodi.Evropska grupa se ponovo podelila na 2 naroda-jugozapadne Evropljane i severne Evropljane . U ovu poslednju su spadali slovenski (Rusi i stari Prusi) i nemacki narodi (Englezi,Nemci,Svedjani i drugi).U juznoj grupi bili su Grci,Latini i Kelti.

Ocigledni tragovi Kelta mogu se naci u delu oko Egejskog mora,a na Balkanu postoji reka Strumica koja je sigurno Keltskog porekla zbog postojanja S, koga u grckom vise nema, a isto vazi za poznatu planinu Pindus u Grckoj. Iz najranijuh zapisa mozemo videti, bez obzira kuda su se sve kretali,dosli su najranije i bilo ih je u najvecem delu zapadne Evrope! Takodje, mozemo zakjluciti da nisu svi pripadali istoj etnickoj grupi, niti su imali politickog jedinstva iako su govorili na dijalektima istog jezika-proistice iz 3 geografska podrucija: Galije(danasnja Francuska) Britanije(Wales) i Irske

GALSKA-KELTSKA RELIGIJA

Kod Cezara nailazimo na jos jedan text o galskom verovanju: “Gali misle da poticu od Plutona (boga donjeg sveta) jer ih tako uce Druidi. Zbog toga oni vreme racunaju nocima,a ne danima.” U vezi galskog racunjana brojanjem noci umesto dana ,Cezar verovatno nije u pravu kada taj obicaj pripisuje verovanju da oni vode poreklo od Plutona. Grci i Nemci su prvobitno na takav nacin racunali vreme, a u engleskom jeziku se i danas koriste reci koje u osnovi imaju night (noc), a znace jednu (sen-night) odnosno dve nedelje (fortnight),dok velska rec za sedmicu wythnos znaci osam noci. Pa ipak,uprkos oskudnosti podataka u vezi Kelta,mozemo tvrditi sledece:

1.Kelti su bili u visokom stupnju religiozan narod

2.Verovali su u zivot nakon smrti (ne u pitagorejsko seljenje dusa) sto je veoma cudilo rimski svet i na cemu su im zapravo zavideli.

3.U keltskoj religiji je bilo dosta zenskih bogova od velike vaznosti:boginje-majke, boginje rata, boginje-zastitnice. Mozda je to odraz ugleda sto su ga uzivale keltske zene u ranom keltskom drustvu.

4.Jedno od obelezja keltske religije jeste pominjanje trojedinog boga,tri manifestacije istog bozanstva.

Druidizam Druidi su bili pre svega galski filozofi teolozi i ono sto znamo njihovim teorijama i obicajima je vrlo oskudno. Ovde imamo jednu velom tajne obavijenu zamlju koju ne mozemo upoznati ,zemlju po kojoj se velicanstveno i dostojanstveno setaju Druidi po svojim kruznim kamenim hramovima i hrastovim sumarcima, obuceni u SNEZNO BELU odoru sa sjajnim, zlatnim ukrasima ,vodeci uzvisene razgovore sa svojim ucenicima. Svi znacajni ljudi ili ljudi od polozaja pripadaju ili Druidima ili plemstvu. Druidi sprovode javno ili privatno prinosenje zrtava i predkazuju iz znamenja. Oni uzivaju veliku pocasti, jer oni odlucuju u javnim i licnim dilemama ; presudjuju u slucajevima kradja,ubistva ili svadje oko nasledstva ili medja ,a ekskomunicira se svako ko se ne pridrzi njihove odluke. To je veoma okrutna kazna ,jer se takav covek smatra bezboznikom i svi ga izbegavaju iz straha da zbog njegovog drustva ne dozive nesrecu.

Vrhovni druid ima najvecu vlast. On moze biti izabran glasanjem ili bez glasanja i oni vode ponekad citav rat da bi o tome odlucili. U odredjeno doba godine se sastaju u oblasti Carnutes,u sredisnjem delu Galije, gde se nalazi sveto mesto.Tu dolaze svi oni koji imaju na nesto da se zale i onda moraju da se pridrzavaju druidske odluke. Smatra se da je ovaj nacin nastao u Britaniji i onda se prosirio na Galiju. Druidi su bili oslobodjeni vojne obaveze i placanje poreza. Pod uticajem ovako velikih povlastica mnogi su sami dolazili u njihove redove ili su ih slali roditelji. Bili su poducavani poezijom,tako da su neki ostajali na skolovanju i do 20 godina. Prema njihovim bozanskim zakonima nije bilo dozvoljeno zapisivanje ucenja,zato sto nisu zeleli da njihovo ucenje bude poznato svima,a drugo,njihovi ucenici bi zanemarivali razvijanje pamcenja. Sustina njihovog ucenja je da duse ne iscezavaju posle smrti,vec prelaze u drugo ljudsko bice i bas je ova seoba straha od smrti,po njima,bila najveci izazov hrabrosti.

*Znacenje Druida u Belom i Zlatnog Srpa
6. dana po izlasku meseca, kada ,u stvari pocinje da se racuna mesec dana kod Gala,jedan Druid se oblaci u belo, penje se na drvo i zlatnim srpom sece imelu . Ona se stavlja na belo platno, prinose se kao zrtve 2 bela bika, a narod pocinje sa molitvama u cast Boga.
Za imelu se verovalo da je lek protiv steriliteta i otrova.

GALSKI I IRSKI BOGOVI i MITOLOGIJA

TUATA DE DANANA(krace TDD-“bozanstva boginje Dane”) bila su bozanska deca i bogovi i boginje koju su vladali pre dolaska Milesjana.Neprijatelji su im bili Fomoiri, poluljudska –polucudovisna bica .Prema jednoj teoriji TDD predstavljaju sile svetlosti,dok Fomoiri slie mraka.

Belen-ili Belenus ili Bel, bio je keltski bog Sunca za koga su znali i Rimljani. Julije Cezar poredi Belena sa Apolonom.Pojavljivao se u razlicitim oblicima u celom keltskom svetu.

Brigit-ili Briganta, bila je boginja lecenja i plodnosti,pomagala je, po verovanju, zenama u trudnoci. Bila je veoma obozavana u Irskoj i Britaniji.Po mitologiji, zena Bresa, polu-Fomorijanskog boga. Brigit mu je rodila 3 sina. Cesto se pojavljuje kao alternativa svoje majke Anu,sto sugerise da su verovatno bile razlicit aspekt jedne te iste boginje majke.

Cernunnos-“Rogati” Keltski bog lovac medju zverima,obicno prikazivan zoomoforno sa jelenjim rogovima.U jednoj ruci drzi ratnicku baklju,a u drugoj zmiju sto simbolise njegovu moc.

Goibniu-ili Gobni je bio “Veliki Kovac” i vodja TUATA DE DANANA.Mogao je da napravi idealan mac ili koplje sa samo 3 udara svog carobnog cekica.Uz njega su Luchta-kolar i Creidne-kotlar. Pre druge bitke kod Matireda Fomorijanski spijun dosao je da vidi kako Gobni pravi tako impresivno oruzije i tom prilikom ga povredio.

In Dagda mor-ili Dagda je bio “Dobri Bog”,jedan od vodja TUATA DE DANANA iz Scythia i on je bio taj koji je iz “Murias”-a poneo sa sobom carobni kazan koji je mogao da utoli svima glad.Bio je najpoznatiji po svojoj vestini u druidizmu. Prikazivan je kao muskarac u staroj odeci koji nosi ogromnu batinu na tockovima..Jednim krajem ovog oruzija je mogao da unisti svoje neprijatelje,a sa drugim da vrati mtve u zivot. Dagda je bio veliki ratnik i ljubavnik boginje rata Morigen. Ne zna se tacno da li je bio bog vetra,bog vatre ili bog svetlosti

Luga Lamfada-ili Lug ili Ildana,keltski bog sunca,povezan sa ratom,magijom,trgovinom i zanatima svih vrsta.Bio je polu Fomorijanin,posto je njegov deda bio jednooki irski bog Balor,fomorijanski prvak. Lug se javlja kao ratnik na belom konju (Enbarra-u),cija griva viori i predstavlja vetar;Lug nosi i plast,tj. oblake i munju kao mac.Ova oruzija su jednostavno odsjaj suncevih zraka,kao sto i njegov slem Cannbarr blista zaslepljujucim sjajem sa dva draga kamena. Lugin najveci podvig je pobeda nad Fomorijancima kod Moyture. Manannan Maklir-Bog vetra,carobnjak i iscelitelj,sin Lira (boga mora ).Poseduje mac od cijeg udarca nema spasa,a ima i neobican ogrtac kojim moze zauvek rastaviti ljude.Takodje ima i carobni cun,u koji je moglo stati bezgranicno mnogo ljudi. Smatra se da je Obecana zamlja bila na ostrvu Man-Inis Mhanann,ciji je vladar bio sam Manannan.

Morigen-ili Morrigan,”Kraljica prikaza”,boginja smrti na bojnom polju koja je pomogla TUATA DE DANANE u obe bitke kod Matireda.Postoje 3 imena za boginje rata/smrti,odnosno Morrigan,Badb (“Oparena Vrana”) i Nemain (“Mahnitost,Bes”) i verovatno je u pitanju manifestacija jednog te istog bozanstva;javlja se kao gavran.

Ogma-bog ekvivalencije i izumitelj Oghama,najranijeg sistema pisanja u Irskoj.Bio je sin Dagde. Osim toga sto je posedovao neverovatno umece kao pesnik,bio je i ratnik (kao i ostali irski bogovi).Zaduzen je,takodje, za sprovodjenje dusa na drugi svet.Prikazivan je kao starac koga prate sledbenici ,a usi su im lancima povezani sa jezikom.

Taranis-ili Taran ,“Gromovnik” (irski “torann”,velski “taran”-grom),keltski bog neba,koga su Rimljani prihvatili i poistovetili ga sa Jupiterom. Ikonografska oznaka mu je tocak,koji se ponekad koristi kao simbol sunca u keltskoj umetnosti,I bljesak munje.

TUATA DE DANANA-tj. Tuatha De Dannan,bogovi stare Irske za koje se verovalo da su stigli preko mora..Bili su poslednja generacija bogova koji su vladali Irskom pre invazije Milesijusovih sinova,predaka danasnjih Iraca.TDD su pobedili Fomorijane,krvozedne i uzasne morske bogove,u drugoj bitci kod Matireda i to uglavnom zahvaljujuci svojoj superiornoj magiji.Po predanju oni su otkrili magiju,umece i znanje unutar cetiri neverovatna grada sa severa:Falijas,Gorijas,Finijas i Merijas. Iz ovih gradova TDD su doneli u Irsku 4 talismana: Kamen Pada, Magicni mac Nuade, Koplje ili pracka (koje je pripadalo bogu sunca Lugu), i Koldron (koji je pripadao Dagdi,posuda neiscrpnog blagostanja koja je mogla da zadovolji svaki apetit). Jasno je da su TDD bili prisutni medju svim Keltima,ali njihovi pandani u velskoj predaji, Donova deca bili su antropomorfizirani ili preobrazeni u ljude, iako njihove magicne vestine otkrivaju njihovo bozansko poreklo;irski Danu I velski Don su verovatno 2 oblika istog keltskog imena ,koje je mozda sacuvano u imenima reka Don i Dunav. Tokom drevnog keltskog festivala Samhana,koji se slavio poslednjeg dana u oktobru kao pocetak godine,veruje se da su Danani dozvoljavali smrtnicima da udju u njihovu oblast .

Danas se saga rane Irske deli na 4 osnovne grupe :
-Mitoloski ciklus opisuje,kako samo ime kaze,dela paganskih keltskih bogova i drugih natprirodnoh bica. -Ulsterski ciklus pripoveda o poduhvatima ratnickog staleza predhriscanske Irske i opisuje herijsko doba.
-Istorijski ciklus obradjuje delove istorijskoh licnosti u Irskoj tokom prvih stoleca hriscanstva.
-Fenijanski ciklus opisuje pustolovine Finna Mac Cumailla i njegove ratnicke druzine Fianne. Inace,pominjala sam u kratkim crtama samo najpoznatije i najvaznije bogove koji su vezani za period,odnosno vladavinu TUATA DE DANANA. Moze se reci da su oni jedni medju prvima koji se pomnju u Irskoj ranoj mitologiji i religiji,tj. to su prvi paganski bogovi.Njihovo prvo pominjanje javlja se na jednom od najstarijih spomenika koje imamo na gelskom jeziku:jedan rukopis iz manastira St. Gall sadrze bajalice za prizivanje bogova Diancechta-a i Goibniu-a.Za ovaj rukopis se tvrdi da potice iz VIII veka, a Cormac-ov recnik,koji je sacinjen u XI veku,pominje sledeca bozanstva:Art,Ana,Buanann,Brigit,Neit i Manannan.Iz “Knjige osvajanja” se navodi jedna pesma iz koje se vidi da je Dagda “kralj nebeski”,dok se dalje nabraja Badb,Macha i Morrighan kao tri boginje iz TDD-a. Irska,odnosno Galska i Keltska mitologija i religija je krcata raznim bogovima,boginjama,herojima,lepoticama i carobnicama,vilama,uopste mitoloskom bicima.Posto poticu iz raznih vremenskih perioda nisam ih sve pominjala,jer ne zelim da ih mesam .Za dalje informisanje preporucujem “Mitologiju i religiju Kelta” Prof. Dr Alexander-a McBain-a,odakle sam izvadila vecinu podataka.